Waar te beginnen

Wie voor het eerst met deze documenten kennismaakt, kan zich wat verloren voelen: het zijn er veel, ze zijn oud en sommige dragen weinig vertrouwde namen. Deze regels willen wat richting geven.

Wat ze zijn

In 1643, midden in de burgeroorlog, riep het Parlement van Engeland een vergadering van theologen bijeen om de Kerk van Engeland te hervormen naar het Woord van God. Zij kwam op 1 juli van dat jaar voor het eerst bijeen in de abdij van Westminster, in Londen, en daaraan dankt zij haar naam. Het waren meer dan honderd predikanten, bij wie zich enkele leden van het Parlement voegden en, na de Plechtige Liga en Verbond van september 1643, gevolmachtigden van de Kerk van Schotland. In zes jaar werk stelden zij op wat wij nu de Westminster Standards noemen, die veel presbyteriaanse kerken sindsdien als norm voor leer, eredienst en kerkregering hebben gehanteerd.

Het zijn vijf documenten. De Westminster Geloofsbelijdenis zet in drieëndertig hoofdstukken uiteen wat de Kerk gelooft, van de Schrift tot het laatste oordeel. De Kleine Catechismus en de Grote Catechismus leren datzelfde geloof in vragen en antwoorden, de een in het kort en de ander uitvoerig. Het Directorium voor de Openbare Godsdienst regelt de eredienst van de gemeente, en het Formulier van de Presbyteriaanse Kerkregering legt uit hoe de Kerk wordt geregeerd door predikanten en ouderlingen, die samenkomen in de vergadering van elke gemeente, in het presbyterium en in de synodes.

Het menu bevat daarnaast, onder de titel Bijgevoegde Documenten, andere teksten die ermee samenhangen: wat eraan voorafging in Schotland, de verbonden die tot de Vergadering leidden, het Directorium voor de Huisgodsdienst en de voorredes van de Londense uitgave van 1658, onder meer.

Waarom ze het lezen waard zijn

Deze documenten zijn geen museumstuk. Bijna vier eeuwen lang hebben ze kinderen en volwassenen het geloof geleerd, predikanten gevormd en kerken op alle continenten, van Schotland tot Korea, een nauwkeurige manier gegeven om te zeggen wat zij geloven. Daar zijn verschillende redenen voor.

Het beste van de Reformatie, bijeengebracht

Toen de Vergadering bijeenkwam, werd het gereformeerde geloof al meer dan een eeuw gepredikt, op schrift gesteld en tegenover Rome verdedigd. De Westminster Standards brengen dat werk samen met een orde en een nauwkeurigheid die weinig belijdenissen hebben bereikt. Zij stellen vast dat in de Schrift alles staat wat nodig is voor de heerlijkheid van God en voor het geloof, het leven en het heil van de mens, en dat daaraan nooit iets mag worden toegevoegd, „hetzij door nieuwe openbaring van de Geest of door menselijke overleveringen”. Zij leren dat God de zondaar rechtvaardigt, niet door een eigen gerechtigheid in hem te gieten, maar door hem de gehoorzaamheid en voldoening van Christus toe te rekenen, die alleen door het geloof worden ontvangen. En zij schrijven voor dat de Schrift in de landstaal van elk volk wordt vertaald, opdat het Woord van God rijkelijk in allen woont.

Dat is niet alleen het oordeel van hun erfgenamen. Richard Baxter, die geen lid van de Vergadering was, schreef dat de christelijke wereld, voor zover hij kon oordelen, sinds de dagen van de apostelen geen synode van voortreffelijker godgeleerden had gehad dan deze en die van Dordrecht.

Een volledige Reformatie

Luther herontdekte het evangelie van de rechtvaardiging door het geloof, en dat is niet weinig. Maar de lutherse Reformatie bleef daar staan. De Augsburgse Confessie (1530) verkondigt dat in haar kerken „de mis behouden blijft” en „met de grootste eerbied gevierd wordt” (nu zonder het offer, dat zij verwerpt, maar met haar naam, haar gewaden en een groot deel van haar orde), en voegt eraan toe dat „ook bijna alle gebruikelijke ceremoniën bewaard worden”. Bovendien schrijft zij voor de riten te onderhouden die zonder zonde in acht genomen kunnen worden, „zoals bepaalde vrije dagen, feesten en dergelijke”. Zo bleven de beelden en de kruisbeelden, de altaren en de feestkalender overeind.

De Kerk van Engeland ging verder in de leer, maar niet in het overige. Haar Negenendertig Artikelen stellen dat „de Kerk de macht heeft om riten of ceremoniën te verordenen”, en met die macht behield zij in het Boek van Gemeenschappelijk Gebed feesten en ceremoniën die van Rome waren overgenomen (Kerstmis, Pasen en de heiligendagen, het kruisteken bij de doop, het knielen bij het avondmaal), en bleef zij door bisschoppen geregeerd. Vanaf de jaren 1560 vroegen veel predikanten om die af te schaffen, en zij werden niet gehoord. In de jaren vóór de Vergadering ging zij onder aartsbisschop Laud zelfs achteruit: de avondmaalstafels werden teruggezet tegen de oostmuur, waar de altaren hadden gestaan, en met hekken omgeven, en de canones van 1640 bevalen aan een buiging te maken bij het binnengaan van het kerkgebouw en bij het verlaten ervan.

Het was Genève dat de Reformatie tot het einde doorvoerde. Calvijn heeft het op schrift gesteld: „Ik weet hoe moeilijk men de wereld hiervan overtuigt: dat God alle erediensten afkeurt die buiten zijn Woord zijn ingesteld.” Dat beginsel ging met Knox over naar Schotland, en de Plechtige Liga en Verbond verplichtte zich de religie in Engeland en Ierland te hervormen overeenkomstig het Woord van God en „het voorbeeld van de beste gereformeerde Kerken”.

De Westminster Standards voltooiden dat werk. De Geloofsbelijdenis legde het beginsel vast waarop alles rust: dat God alleen mag worden vereerd zoals Hij Zelf in de Schrift heeft geboden, en niet „naar de denkbeelden en vindingen van mensen”. In de eredienst is het niet genoeg dat iets niet verboden is: het moet geboden zijn. Daarom rekent de Grote Catechismus tot de zonden tegen het tweede gebod „het maken van iets dat God, hetzij wat alle drie Personen betreft of één van Hen, zou voorstellen”, in welke vorm van beeld ook. En het Directorium nam de plaats in van het Gebedenboek, liet de ceremoniën van menselijke vinding achter zich en bepaalde: „De feestdagen, gewoonlijk heilige dagen genoemd, die geen rechtvaardiging hebben in het Woord Gods, mogen niet voortgezet worden”, omdat de enige heilige dag die de Schrift gebiedt de Dag des Heren is.

Over het overige laat de Geloofsbelijdenis geen twijfel. Zij zegt dat het misoffer „een afschuwelijke belediging is voor het ene en enige offer van Christus”, verklaart dat de transsubstantiatie strijdig is met de Schrift, met het gezond verstand en met de rede, en noemt de kloostergeloften „bijgelovige en zondige strikken”.

Met het offer viel ook de priester. De Kerk van Engeland was ermee opgehouden het misoffer te leren, maar haar ordinatieboek bleef „bisschoppen, priesters en diakenen” maken, en haar Gebedenboek legde de priester, bij de zieke, de woorden in de mond: „ik absolveer u van al uw zonden”. De lutherse kerken leerden van hun kant dat „de private absolutie in de kerken behouden moet worden”. De Westminster Standards kennen geen andere priester dan Christus, die dat ambt uitoefent „in het Zich eenmaal offeren als een vlekkeloze offerande aan God” en door „gedurig” voor zijn volk „voorbede te doen”. Daarom laat de eredienst geen bemiddeling toe „van een ander dan van Christus alleen”, en rekent het Formulier van Kerkregering geen priesters tot de ambtsdragers die Hij aan zijn Kerk heeft gegeven, maar „herders, leraars en andere regeerders van de gemeente, en de diakenen”. Wie in de eredienst voorgaat, is een dienaar van het Woord, en wat vóór de gemeente staat, is geen altaar, maar een tafel, zo geplaatst dat de communicanten eromheen kunnen zitten.

Christus, het enige Hoofd van de Kerk

Met de eredienst viel ook de prelatuur. In de Kerk van Engeland was de koning de opperste bestuurder van de Kerk, en hij regeerde haar door middel van aartsbisschoppen en bisschoppen, die gezag hadden over de andere predikanten: alleen zij ordineerden, en de herders en de gemeenten waren aan hen onderworpen. Het was in wezen de hiërarchie die Rome had gehad, met de koning op de plaats van de paus. Door de Plechtige Liga en Verbond zwoeren Engeland en Schotland haar uit te roeien, en de Vergadering verving haar door de regering die zij in het Nieuwe Testament aantrof.

De Geloofsbelijdenis legt het fundament: „Als Koning en Hoofd van zijn kerk heeft de Here Jezus het bestuur daarvan in handen gelegd van kerkelijke ambtsdragers. Dit bestuur verschilt van dat van de burgerlijke overheid.” Er is geen ander hoofd van de Kerk dan Hij: geen koning, geen bisschop, en ook de paus van Rome kan het in geen enkel opzicht zijn. Het Formulier van Kerkregering brengt dat in de praktijk. De predikanten zijn aan elkaar gelijk en regeren de Kerk samen met de ouderlingen; de predikanten worden geordineerd door de presbyters, niet door een bisschop; en de gemeenten staan niet los, want, zoals het zegt: „Het is geoorloofd, en overeenkomstig het Woord van God, dat er een onderschikking is van congregationele, classicale, provinciale en nationale vergaderingen, tot het bestuur van de kerk.” Het is de regering van de Kerk van de apostelen, waar dezelfde mannen tegelijk bisschoppen en presbyters worden genoemd.

Een geloof dat zich in het leven van de kerken heeft bewezen

De Geloofsbelijdenis was het voorbeeld waarvan de congregationalisten uitgingen in de Savoy-verklaring en de baptisten in de Londense Geloofsbelijdenis. De Kleine Catechismus werd generaties lang uit het hoofd geleerd in huizen, scholen en kerken: in Schotland was hij meer dan twee eeuwen de grondslag van het onderwijs op de scholen, en in Nieuw-Engeland werd hij afgedrukt in het leesboekje waarmee de kinderen leerden lezen. Hun waarde ligt echter niet in hun ouderdom of hun verbreiding, maar hierin dat ze ordelijk en helder samenvatten wat de Schrift leert, en het bij elke stap met haar bewijzen.

Lectuur die zonder voorbehoud aan te bevelen is

Daarom zijn er, na de Bijbel zelf, weinig geschriften die met zoveel vertrouwen kunnen worden aanbevolen. In een tijd waarin veel christenen niet precies kunnen zeggen wat ze geloven, leren deze documenten het geloof te kennen, te verdedigen en door te geven: aan de gelovige die alleen studeert, aan de vader die het aan zijn kinderen wil leren en aan de kerk die het met één stem wil belijden.

Waar te beginnen

Het is niet nodig alles te lezen, en zeker niet in één keer. Het eenvoudigst is te beginnen met de Kleine Catechismus. Het zijn 107 korte vragen, en de eerste wijst al aan waar al het andere op gericht is: „Wat is het voornaamste doel van het leven van de mens? Het voornaamste doel van het leven van de mens is de verheerlijking van God en eeuwige vreugde in Hem te hebben.” Het is genoeg om een paar vragen per dag te lezen, of ernaar te luisteren.

Daarna kan men goed verdergaan met de Westminster Geloofsbelijdenis, die hetzelfde uitvoeriger zegt. Het eerste hoofdstuk, over de Heilige Schrift, is het fundament van de andere, en het loont om daarmee te beginnen. De Grote Catechismus dient vervolgens om dieper te gaan, vooral in wat hij leert over de Tien Geboden en het Onze Vader. De Directoria en het Formulier van Kerkregering kunnen wachten tot men wil weten hoe dat geloof wordt beleefd in de eredienst en in de Kerk.

Elke afdeling begint met een korte inleiding die het document in zijn tijd plaatst, en het helpt die eerst te lezen.

Niet alles heeft hetzelfde gewicht

Er is hier veel materiaal, en niet alles dient het christelijk leven op dezelfde manier. Een deel voedt het geloof. Een ander deel, ook van grote waarde, is vooral van belang om de geschiedenis te kennen.

Het eerste is natuurlijk de Bijbel zelf, die deze documenten slechts samenvatten. Daarbij horen de psalmen, die Gods Woord zijn en die het Directorium voorschrijft te zingen in de gemeente en in de huizen; de Psalter bevat ze met hun melodieën. Daarna komen de Catechismussen en de Geloofsbelijdenis, die het belangrijkste van deze site zijn. Voor het dagelijks gebruik helpen ook twee korte geschriften: de Som der Zaligmakende Kennis, die werd geschreven om eenvoudige mensen de weg van de zaligheid uit te leggen, en het Directorium voor de Huisgodsdienst.

Het Directorium voor de Openbare Godsdienst en het Formulier van Kerkregering gaan over de orde van de eredienst en de regering van de Kerk. Het is goed dat iedere christen ze kent, al gaan ze vooral hen aan die in de Kerk een of andere verantwoordelijkheid dragen.

De overige Bijgevoegde Documenten (de Schotse verbonden en de Plechtige Liga en Verbond, de Schotse Geloofsbelijdenis en het Tweede Boek der Discipline, de herziening van de Negenendertig Artikelen, de acten van goedkeuring, de voorredes van 1658) en de Herzieningen van de WCF dienen vooral om te begrijpen waar deze documenten vandaan kwamen, onder welke omstandigheden ze werden geschreven en hoe de kerken ze ontvingen. Ze hebben veel waarde, maar ze zijn niet de plek om te beginnen, en wie geen belangstelling heeft voor de geschiedenis kan ze voor later bewaren. De Plechtige Erkenning is een halve uitzondering, want haar onderzoek van de zonden van een hele natie leest men ook met winst voor de ziel.

Hoe ze te lezen

Rustig. Het zijn teksten uit de zeventiende eeuw, met grote zorg geschreven, en ze leveren meer op als men ze langzaam leest, en herleest, dan in één adem.

Met de Bijbel open. Bij bijna elke uitspraak staan de schriftplaatsen waarop ze steunt. De Vergadering voegde die toe opdat iedere lezer zelf kon nagaan dat wat er gezegd wordt in het Woord van God staat.

Zonder ze ermee te verwarren. Deze documenten stellen zich niet op één lijn met de Schrift: ze willen haar getrouw samenvatten en onderwerpen zich aan haar. Dat zegt de Geloofsbelijdenis zelf, wanneer ze verklaart dat de Opperste Rechter in elk geschil „de Heilige Geest die in de Schrift spreekt” is, en dat de synodes en concilies „kunnen dwalen en velen hebben inderdaad gedwaald”, zodat zij niet de regel voor het geloof mogen zijn, maar „een hulp”.

En, als het kan, samen met anderen. Ze werden geschreven om in de gezinnen en in de kerken onderwezen te worden, en men begrijpt ze beter als men ze met anderen leest en vraagt naar wat niet duidelijk is.

Hoe deze site te gebruiken

De documenten zijn te beluisteren in alle talen van de site behalve het Arabisch, en in bijna alle wordt de tekst gemarkeerd terwijl hij klinkt; met de knop om alles af te spelen hoort men de afdelingen na elkaar. Elk document kan in zijn geheel als PDF worden gedownload, en de zoekfunctie bovenaan vindt elk woord of elke zin in alle documenten. De site is er in veertien talen, die men wisselt met de vlag naast het menu, en bij Online Bijbel staan verschillende bijbelvertalingen om te lezen, te vergelijken en te doorzoeken.

Enkele woorden die vreemd kunnen overkomen

Ouderling (of presbyter): Ambtsdrager van de kerk, door de gemeente gekozen om haar samen met de predikant te regeren.
Presbyterium en synode: Het presbyterium is de vergadering van de predikanten en ouderlingen van verschillende gemeenten; de synode brengt die van een streek of van een hele natie samen.
Verbond: In de leer de betrekking die God met de mens aangaat, in het verbond van werken en in het verbond der genade. In de geschiedenis de plechtige eden waarmee Schotland, Engeland en Ierland zich verbonden het gereformeerde geloof te handhaven.
Prelatuur: Regering van de Kerk door bisschoppen en aartsbisschoppen met gezag over de andere predikanten. De Vergadering wees haar af.
Burgerlijke overheid: Het openbaar gezag, of het nu een koning, een parlement of een rechter is.
Dag des Heren: De zondag, die de Geloofsbelijdenis ook de Christelijke sabbat noemt: één dag uit de zeven die God heeft afgezonderd voor de eredienst en de rust.
Sacramenten: De doop en het avondmaal des Heren, de twee tekenen en zegels die door Christus zijn ingesteld.