De Verklaring van Savoy en de Belijdenis van Londen tegenover Westminster

De Westminster Geloofsbelijdenis had in dezelfde zeventiende eeuw twee Engelse dochters. De eerste is de Verklaring van Savoy (1658), van de congregationalisten; de tweede de Belijdenis van Londen (1677, aangenomen in 1689), van de particuliere baptisten. Geen van beide is een nieuwe belijdenis: beide nemen de tekst van Westminster en behouden hem bijna geheel, en wijzigen hem alleen daar waar hun opstellers van mening verschilden. Daarom kunnen zij paragraaf voor paragraaf worden vergeleken, en daarom is de vergelijking zo leerzaam: wat verandert, is precies wat hen scheidde.

De Verklaring van Savoy. In oktober 1658 kwamen vertegenwoordigers van meer dan honderd independente kerken van Engeland bijeen in het Savoy-hospitaal, in Londen. Een commissie van zes theologen, aangevoerd door Thomas Goodwin, die lid was geweest van de Vergadering van Westminster, en door John Owen, stelde in enkele dagen een verklaring in drie delen op: een voorrede, een geloofsbelijdenis, die de herziene belijdenis van Westminster is, en een platform van kerkregering in dertig artikelen. De voorrede wijst op iets dat gewoonlijk over het hoofd wordt gezien: de tekst die zij voor zich hadden, was niet die welke de Vergadering had overhandigd en Schotland had goedgekeurd, en die de tekst van deze site is, maar die welke het Parlement van Engeland in 1648 bekrachtigde, reeds zonder de hoofdstukken over de censuur en over de synodes, zonder paragraaf IV van hoofdstuk XX en zonder een groot deel van het hoofdstuk over het huwelijk. Verscheidene van de schrappingen van Savoy zijn dus niet van Savoy zelf: het erfde ze van het Parlement, en maakte ze tot de zijne.

De Belijdenis van Londen. Zij werd in 1677 in Londen uitgegeven, zonder namen, in een tijd van vervolging, en zij werd in september 1689, toen de Acte van Tolerantie er reeds was, aangenomen door de vertegenwoordigers van meer dan honderd baptistenkerken. Zij gaat niet uit van de tekst van Westminster, maar van die van Savoy, en zegt dat ook: haar opstellers leggen in de voorrede uit dat zij "dezelfde woorden" wilden gebruiken als de twee voorgaande belijdenissen in alles waarin zij het met hen eens waren. Dit gegeven beheerst de hele vergelijking. Veel van de verschillen tussen Londen en Westminster zijn niet baptistisch, maar congregationalistisch: Savoy bracht ze aan, en Londen erfde ze.

In de tabel die volgt, staat naast elk hoofdstuk van Westminster wat Savoy ermee deed en wat Londen ermee deed. "Gelijk" wil zeggen dat de tekst behouden blijft zonder ander verschil dan de spelling of een enkel los woord.

Hoofdstuk van Westminster	Savoy (1658)	Londen (1677/1689)
I. De Heilige Schrift	Retoucheert paragraaf X (de opperste rechter)	Volgt Savoy; voegt een beginzin toe over de genoegzaamheid van de Schrift
II. God en de heilige Drieëenheid	Voegt een zin toe aan paragraaf III	Breidt de paragrafen I en III uit
III. Gods eeuwige besluit	Gelijk	Verzacht paragraaf III; retoucheert paragraaf V; schrapt paragraaf VII
IV. De schepping	Gelijk	Retouches
V. De voorzienigheid	Retoucheert paragraaf IV	Retouches
VI. De val van de mens, de zonde en de straf daarover	Voert het verbond van werken in paragraaf I in; breidt paragraaf III uit	Herschrijft paragraaf I; breidt paragraaf III uit; schrapt paragraaf VI
VII. Gods verbond met de mens	Smelt de paragrafen V en VI samen tot één kortere	Schrapt de paragrafen II en IV; herschrijft paragraaf III en het slot
VIII. Christus de Middelaar	Retouches	Voegt twee paragrafen toe over de ambten van Christus
IX. De vrije wil	Gelijk	Gelijk
X. De krachtdadige roeping	Retoucheert paragraaf IV	Breidt paragraaf II uit; retoucheert paragraaf IV
XI. De rechtvaardiging	Preciseert de actieve en de passieve gehoorzaamheid van Christus	Volgt Savoy
XII. De aanneming tot kinderen	Gelijk	Gelijk
XIII. De heiliging	Retoucheert paragraaf I	Breidt paragraaf III uit
XIV. Het zaligmakend geloof	Breidt paragraaf III uit	Volgt Savoy; breidt paragraaf II uit
XV. Het berouw ten leven	Herschrijft het gehele hoofdstuk	Volgt Savoy
XVI. De goede werken	Gelijk	Gelijk
XVII. De volharding der heiligen	Retouches	Breidt paragraaf I uit
XVIII. De zekerheid van genade en zaligheid	Herschrijft paragraaf II	Retoucheert haar opnieuw
XIX. De wet van God	Retoucheert de paragrafen I tot en met IV	Volgt Savoy; neemt uit paragraaf I "als een verbond van werken" weg
(geen tegenhanger)	Voegt hoofdstuk XX toe, "Van het evangelie"	Behoudt het
XX. De Christelijke vrijheid en vrijheid van geweten	Schrapt paragraaf IV	Volgt Savoy
XXI. De eredienst en de sabbat	Herschikt paragraaf V	Retoucheert paragraaf V
XXII. Wettige eden en geloften	Smelt de paragrafen over de geloften samen	Kort de paragrafen III en IV in; schrapt "het is een zonde om een eed te weigeren"
XXIII. De burgerlijke overheid	Herschrijft paragraaf III	Schrapt paragraaf III; herschrijft paragraaf IV
XXIV. Het huwelijk en de echtscheiding	Schrapt het slot van paragraaf IV en de paragrafen V en VI	Volgt Savoy
XXV. De kerk	Herschrijft paragraaf II; schrapt de paragrafen III en IV; voegt er één toe over de laatste dagen. Daarnaast, het platform van kerkregering	Herschrijft het hoofdstuk met het ingekorte platform van Savoy (vijftien paragrafen)
XXVI. De gemeenschap der heiligen	Schrapt paragraaf III	Herstelt daaruit de clausule over het eigendom
XXVII. De sacramenten	Retoucheert paragraaf I	Vervangt het hoofdstuk door twee korte paragrafen
XXVIII. De doop	Retoucheert paragraaf I; voegt drie woorden toe aan paragraaf IV	Herschrijft het hoofdstuk: alleen belijders, door onderdompeling
XXIX. Het avondmaal des Heren	Retouches	Retouches
XXX. De kerkelijke censuur	Geschrapt	Geschrapt
XXXI. Synodes en concilies	Geschrapt	Geschrapt
XXXII. De staat van de mens na de dood, en de opstanding der doden	Gelijk	Gelijk
XXXIII. Het laatste oordeel	Gelijk	Gelijk

De tabel zegt drie dingen. Het eerste: dat de overeenstemming enorm is: in de leer over God, over Christus en over de zaligheid zeggen de drie belijdenissen hetzelfde, en bijna met dezelfde woorden. Het tweede: dat de wezenlijke verschillen zich in één gedeelte concentreren: van hoofdstuk XX tot en met hoofdstuk XXXI, dat wil zeggen bij de overheid, de kerk en de sacramenten. Het derde: dat het grootste deel van die verschillen door Savoy werd ingevoerd; het eigene van Londen is het verbond, de doop en weinig meer.

De artikelen van deze rubriek lopen die verschillen één voor één na, met de drie teksten voor ogen. De laatste twee behandelen wat de tabel niet kan tonen: de verhouding van de Engelse baptisten tot de anabaptisten, en het beginsel dat achter bijna alle verschillen ligt, de independente kerk.

Wat hier geschreven wordt, wordt vanuit Westminster geschreven, en dat wordt niet verborgen. Maar het verschil met de rubriek over de herzieningen is groot, en het is goed dat te zeggen: daar ging het erom hoe de Belijdenis zich gaandeweg voegde naar de geest van elke tijd; hier gaat het om broeders uit dezelfde eeuw en van hetzelfde geloof, die dezelfde Schrift lazen en op enkele punten tot een andere slotsom kwamen. Toch is er een draad die de twee rubrieken verbindt: bijna alles wat de Amerikaanse presbyterianen in 1788 uit de Belijdenis wegnamen, had het Engelse Parlement in 1648 reeds weggenomen, en de independenten in 1658 en de baptisten in 1677 hielden het voor terecht weggenomen.

Bronnen. De tekst van Westminster is die van deze site. Die van Savoy en van Londen zijn nagegaan in de tabellarische vergelijking van de drie belijdenissen van James N. Anderson, en worden in eigen vertaling aangehaald. De voorrede van Savoy wordt aangehaald uit haar volledige tekst. De beoordelingen zijn van ons.