Sura ya XX. Kuhusu uhuru wa Kikristo na uhuru wa dhamiri

IV. Na kwa kuwa mamlaka ambazo Mungu ameziamuru, na uhuru ambao Kristo amenunua, hazikusudiwi na Mungu kuharibiana, bali kutegemezana na kuhifadhiana; wale ambao, kwa kisingizio cha uhuru wa Kikristo, watapinga mamlaka yoyote halali, au utumizi halali wake, kiwe cha kiraia au cha kikanisa, wanapinga agizo la Mungu. Na kwa kutangaza maoni kama hayo, au kudumisha matendo kama hayo, ambayo yanapingana na nuru ya asili, au kanuni zinazojulikana za Ukristo, kuhusu imani, ibada, au mwenendo; au kupingana na nguvu ya utauwa; au maoni au matendo hayo ya makosa ambayo, ama kwa asili yao wenyewe, au kwa namna ya kutangazwa au kudumishwa kwake, yanaharibu amani na utaratibu wa nje ambao Kristo ameuweka katika kanisa: wanaweza kuitwa kwa halali kutoa hesabu, na kushughulikiwa dhidi yao kwa maonyo ya Kanisa, na kwa mamlaka ya hakimu wa kiraia.

Ni nini kilichobadilika na lini. Maneno yaliyo katika herufi nzito yaliondolewa mwaka 1788, katika Sinodi ya New York na Filadelfia. Sehemu iliyobaki ya aya ilibaki vilevile: anayeivuruga amani ya kanisa kwa maoni yake anawajibika mbele ya kanisa, lakini si mbele ya hakimu tena.

Kwa nini. Halikuwa jambo jipya la dakika za mwisho. Tayari mwaka 1729, walipolipokea Ungamo, Wapresbiteri wa makoloni walikuwa wamekitolea kifungu hiki tahadhari ya wazi, wakimnyima hakimu "mamlaka ya kumtesa yeyote kwa ajili ya dini yake". Mambo kadhaa yalichangia:
1) Uzoefu: huko Uskoti na Ireland wao wenyewe walikuwa wameteseka kwa mamlaka ya kiraia kujiingiza katika kanisa (haki ya walezi kuwateua wahudumu, viapo vya kulazimishwa), na katika makoloni walikuwa, mahali pengi, watu waliojitenga na kanisa rasmi.
2) Hali: katika jamhuri mpya hakuna kanisa lililoweza kutarajia kuwa ndilo lililowekwa rasmi, na makanisa rasmi yaliyorithiwa kutoka enzi ya ukoloni yalikuwa yakianguka (Virginia ilipitisha sheria yake ya uhuru wa dini mwaka 1786).
3) Mawazo, na hili ndilo jambo la kuamua. Uzoefu na hali husaidia kulielewa badiliko, lakini havitoshi kulihalalisha: kile ambacho Kanisa linakiri hakiamuliwi na yale liliyoteseka wala na yale ambayo mazingira yanaruhusu, bali na Maandiko. Na maandiko ya Biblia yalikuwa mwaka 1788 yale yale ya mwaka 1647; kilichokuwa kimebadilika ni akili ya aliyeyasoma. Tangu mwishoni mwa karne ya kumi na saba ilikuwa ikienea, kwanza miongoni mwa Waprotestanti wenyewe na baadaye pamoja na Mwangaza, imani kwamba dini ni jambo la dhamiri ya kila mtu na kwamba hakimu hana lolote la kufanya ndani yake. Kwa imani hiyo, iliyokuwa tayari ya karne yao, warekebishaji waliyasoma maandiko yale yale ambayo Mkutano ulikuwa umeyasoma kwa namna nyingine.
Marekebisho ya Kwanza ya Katiba ya Marekani hutajwa mara nyingi kama chanzo, lakini ni ya baadaye (1791): marekebisho ya Ungamo na Marekebisho hayo ya Katiba ni, zaidi, matunda mawili ya mti mmoja.
Matokeo, kadiri muda ulivyopita, yamekuwa mawili: kuachwa hatua kwa hatua, miongoni mwa wengi wa Wareformi, kwa theonomia ya kireformi ya asili (imani kwamba sheria ya Mungu inapaswa kuwa pia kanuni ya maisha ya hadhara na ya sheria za taifa), na kukumbatiwa kwa dhana mpya za kiliberali kuhusu Serikali kutoegemea upande wowote wa dini na kuhusu dhamiri ya mtu binafsi kujitawala yenyewe. Marekebisho hayakulizaa hilo peke yake, lakini yalilithibitisha rasmi katika andiko la ungamo.

Andiko la 1647 lilitegemea nini. Mkutano unanukuu, kwa kifungu kilichoondolewa, Kumbukumbu la Torati 13:6-12, Warumi 13:3,4 na 2 Yohana 1:10,11.

Badiliko hili linaonyesha nini. Ndilo ingilio la kwanza, na lenye maana zaidi, kwa sababu linafanywa na watu wenye imani sahihi. Wazo linaloingia ni kwamba kosa la kidini, maadamu halivurugi utaratibu wa kiraia, si jambo la hakimu: Serikali inaacha kutofautisha kati ya kweli na kosa. Warekebishaji hawakuliona kama kuachilia, bali kama utetezi wa kanisa mbele ya mamlaka ya kiraia. Walidai kwamba Kumbukumbu la Torati 13 ni sehemu ya sheria za kimahakama za Israeli, ambazo Ungamo lenyewe linatangaza kuwa zimekoma (sura ya XIX, aya ya IV), na kwamba kulazimisha hakuzai imani bali unafiki. Mkutano, kinyume chake, ulielewa kwamba sheria hizo bado zinabana kwa kadiri ya "haki yake ya jumla", na kwamba upanga ambao Warumi 13 inauweka mkononi mwa hakimu dhidi ya "atendaye mabaya" unafikia pia makufuru na uzushi wa hadharani. Wala halikuwa jambo la ajabu la wanatheolojia wa Westminster: ilikuwa imani ya pamoja ya Wanamatengenezo, waliomwona hakimu kuwa mlinzi wa mbao zote mbili za Sheria na si wa ule wa pili tu. Kilicho kipya, mwaka 1788, si fundisho la 1647, bali wazo linalochukua mahali pake.